Przewodnik po offshoringu

Książka jest poświęcona analizie najnowszych tendencji dotyczących międzynarodowej wymiany usług. Autorzy stawiają tezę, że funkcjonowanie przedsiębiorstw determinują współcześnie możliwości i szanse wynikające z postępującej globalizacji gospodarki światowej. Globalizacja sfery usług oraz rozwój offshoringu powodują nie tylko zmiany w funkcjonowaniu podmiotów gospodarczych wdrażających taką strategię, lecz również prowadzą do zmiany warunków, w jakich funkcjonują wszystkie przedsiębiorstwa. Można wyróżnić trzy podstawowe czynniki wpływające na kształtowanie się nowych warunków funkcjonowania gospodarki światowej: proces globalizacji, rozwój outsourcingu usług, oraz coraz powszechniej występujący, niedostatek siły roboczej w krajach wysokorozwiniętych.

Dwie pierwsze części książki zawierają omówienie tematyki związanej z globalizacją sfery usług, oraz przedstawiają podstawowe pojęcia dotyczące offshoringu. W kolejnych trzech częściach zaprezentowane zostały problemy związane z procesem przygotowania i wdrożenia strategii offshoringu w przedsiębiorstwie oraz wyborem odpowiedniej lokalizacji. Ostatnia część pracy zawiera próbę analizy strategii offshoringu w ujęciu makroekonomicznym, oraz projekcji przyszłych uwarunkowań, jakim będą musiały podlegać przedsiębiorstwa funkcjonujące w globalnej gospodarce usług.

Wiadomo, że możliwości redukcji kosztów prowadzonej działalności, poprzez przesunięcie stanowisk pracy do tańszych lokalizacji, jako pierwsze dostrzegły korporacje transnarodowe, a następnie również przedsiębiorstwa funkcjonujące w skali lokalnej. Zdaniem autorów, to zjawisko ma pozytywne skutki zarówno dla krajów wysokorozwiniętych, jak również dla krajów rozwijających się, chociaż, co należy podkreślić, nie dysponujemy danymi statystycznymi umożliwiającymi dokładną identyfikację i oszacowanie wszystkich jego efektów. Offshoring oznacza bowiem pozyskanie inwestycji zagranicznych oraz kreowanie nowych miejsc pracy w krajach charakteryzujących się niższymi kosztami operacyjnymi. Jednak przyczynia się również do krótkookresowej redukcji miejsc pracy w określonych zawodach, w krajach z których usługi są eksportowane. Z tego powodu tematyka ta będzie 108 Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie 2008/1 wzbudzała kontrowersje najprawdopodobniej w dłuższym okresie. Należy jednak dostrzec, że światowa tendencja
przenoszenia zasobów przedsiębiorstw do najbardziej efektywnych lokalizacji przyczynia się do uwolnienia kapitału, obniżenia kosztów, jakie ponoszą przedsiębiorstwa oraz ich klienci, oraz tworzy nowe możliwości inwestycyjne. Działania mające na celu ograniczenie tego rodzaju zjawiska powodują zmniejszenie innowacyjności podmiotów gospodarczych, jak również doprowadzają do ograniczenia możliwości rozwojowych przedsiębiorstw.

Choć strategia offshoringu jest coraz powszechniej wdrażana, to stopień dojrzałości i przystosowania organizacji do tego procesu są bardzo różne. Odmienny jest również stopień dojrzałości rynków oraz przygotowanie poszczególnych krajów do tworzenia odpowiedniej infrastruktury dla tego rodzaju działalności gospodarczej. Dopiero w ostatnich trzydziestu latach, międzynarodowa wymiana w sferze usług zaczęła odgrywać znaczącą rolę w funkcjonowaniu globalnej gospodarki. To nowe zjawisko wymaga więc dalszych analiz i badań zarówno teoretycznych, jak również obserwacji praktycznych.

Autorzy podkreślają, że strategia offshoringu będzie najprawdopodobniej w dalszym ciągu odgrywała kluczową rolę w przemianach strukturalnych gospodarki światowej. Może być ona uznana za jeden z czynników determinujących globalny sukces przedsiębiorstwa. W ciągu ostatnich trzech dekad przedsiębiorstwa w znacznym stopniu zmieniły łańcuchy dostaw oraz strukturę kosztów, właśnie dzięki zastosowaniu strategii offshoringu we wszystkich obszarach swojej działalności. Choć wiele firm zredukowało koszty o 20-60 proc., to w dalszym ciągu, według danych za rok 2005, w firmach z listy „Fortune 1000”, zaledwie 12 proc. budżetu związanego z IT było przeznaczane na działalność offshore. Wielkość ta dynamicznie rośnie: w 2006 r. wyniosła ona według szacunkowych danych już 28 proc.

Offshoring usług jest również szeroko dyskutowany na forum międzynarodowym. Dla przedsiębiorstw stanowi szansę rozwoju ze względu na to, że mogą one funkcjonować jako dostarczyciele usług offshore, oraz pozyskując usługi wyższej jakości po niższych cenach od wyspecjalizowanych przedsiębiorstw.

Szereg wątpliwości dotyczących offshoringu wynika z braku ogólnie przyjętej definicji tego zjawiska, oraz z problemów związanych z próbami podejmowania podobnych działań przy wdrażaniu outsource offshoringu oraz captive offshoringu. Te modele o odmiennej specyfice nie powinny być omawiane razem w oparciu o teorie zarządzania przedsiębiorstwem. Stosowanie jednej strategii do obydwu form offshoringu może stanowić źródło niepowodzenia przedsiębiorstwa.

W książce w klarowny sposób została dokonana segmentacja i usystematyzowanie podstawowych pojęć związanych ze strukturą i specyfiką zjawiska offshoringu. Ułatwia to opracowanie strategii dopasowanej do konkretnej sytuacji oraz specyfiki planowanych działań. Zagadnienia teoretyczne zostały zilustrowane opisem szeregu praktycznych przykładów.

Autorzy pokazują zalety i wady najpopularniejszych lokalizacji offshoringu, m.in. najczęściej wybieranych Indii, nowopowstających rynków w Europie Środkowowschodniej oraz na Filipinach, w Rosji, Wietnamie, itp. Atrakcyjność poszczególnych lokalizacji jest omawiana z uwzględnieniem kryteriów, których znaczenie zostało uznane za najbardziej istotne dla określonego rodzaju działalności. Autorzy przedstawiają profil ryzyka poszczególnych krajów, zwracają uwagę na konieczność przeprowadzenia analizy docelowej lokalizacji pod kątem typu prowadzonej działalności; zachęcają do zwrócenia uwagi na zasoby intelektualne poszczególnych krajów, z wykorzystaniem takich wskaźników, jak np. znajomość języków obcych, struktura wykształcenia. Zdaniem autorów bardzo ważne jest, aby przed wyborem odpowiedniej lokalizacji przedsiębiorstwo zwróciło uwagę na warunki, z jakimi wiąże się świadczenie określonej usługi.

Autorzy przestrzegają przed traktowaniem offshoringu w sferze usług, jako okazji do szybkiego i prostego zmniejszania kosztów funkcjonowania firmy oraz podniesienia produktywności jej działania. Istnieje niebezpieczeństwo, że w wyniku podjęcia nieprzemyślanej decyzji o wdrożeniu strategii offshoringu przedsiębiorstwo zostanie narażone na ryzyko operacyjne, strategiczne oraz finansowe.

Offshoring, będący konsekwencją postępującej globalizacji w sferze usług, powinien być traktowany jako część długookresowej strategii rozwoju przedsiębiorstwa. Sukces tego rodzaju działań mogą ułatwić następujące kroki: analiza struktury funkcjonowania procesów zachodzących w firmie, stworzenie odpowiedniego planu działania, jego wdrożenie, a następnie właściwe zarządzanie tym procesem. Działanie takie umożliwia uzyskanie korzyści długookresowych.

Autorzy pracy podkreślają wielokrotnie, że przedsiębiorstwo, które zamierza uzyskać przewagę konkurencyjną, nie powinno koncentrować się na szukaniu niszy rynkowej, lecz dbać o innowacyjność, otwierać się na nowe rynki, wdrażać nowe procesy, poszukiwać innych źródeł rozwoju, oferować nowe produkty i usługi.

Zagadnienia przedstawione przez autorów stanowią interesujące wprowadzenie do tematyki offshoringu, ale ich koncepcja zawarta w pracy stanowi uproszczenie problematyki globalizacji sfery usług. Poszczególne modele offshoringu omówione są dość ogólnie; nie został w dogłębny sposób omówiony sam proces wdrażania strategii w odniesieniu do różnych wariantów offshoringu. Wyjątkowo cenne jest przedstawienie modelu CMM (Capability Maturity Model) w kontekście strategii offshoringu w sferze usług, jednak zagadnienie to zostało przedstawione w sposób skrótowy. Szkoda także iż książka, w założeniu mająca mieć charakter ogólny, została opracowana przez ekspertów zajmujących się przede wszystkim rynkiem indyjskim, co miało wpływ na sposób analizy i dobór przykładów.

Autorzy starali się nadać pracy zarówno walory teoretyczne, jak również aplikacyjne, Nie było to łatwe zadanie ze względu na brak powszechnie uznawanych definicji oraz usystematyzowania szeregu pojęć dotyczących tej kwestii. Na uwagę zasługują niewątpliwie liczne odwołania do praktyki przedsiębiorstw podejmujących działalność offshore. Książka stanowi ważne źródło wiedzy o offshoringu w sferze usług, i powinna być dostępna na rynku polskim.