IT mogą być efektywne

Przedsiębiorstwa inwestują w obszar technologii informacyjnych (IT) nawet połowę wszystkich wydatków przeznaczanych na inwestycje. Równocześnie efektywność tych in­westycji jest wysoce niezadowalająca - wiele tego typu przedsięwzięć nie przynosi zakłada­nych korzyści biznesowych. Niezbędna staje się więc wiedza na temat korzyści, jakie mogą dostarczyć przedsiębiorstwu technologie informacyjne, a tym samym stosowanie odpo­wiednich metod oceny ich efektywności.

Doskonałą odpowiedzią na tę potrzebę jest unikatowa na polskim rynku książka dr He­leny Dudycz i dr Mirosława Dyczkowskiego, która bazuje na projekcie badawczym realizo­wanym w 2005 r. w Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu. Celem badań była identyfikacja i analiza najważniejszych problemów związanych z pomiarem efektywności przedsięwzięć informatycznych. Autorzy przeanalizowali przydatność tradycyjnych oraz nowych metod oceny efektywności inwestycji, do oceny inwestycji IT. Analiza miała służyć opracowaniu kompleksowego zestawu metod służących do oceny takich inwestycji, a następnie zweryfi­kowaniu ich przydatności w praktyce.

Książka rozpoczyna się omówieniem pojęcia i najważniejszych atrybutów przedsię­wzięcia informatycznego, takich jak celowość, niepowtarzalność, złożoność, tymczasowość, znaczna autonomia funkcjonalna, odrębność strukturalna, zespołowość realizacyjna oraz specyfika zarządzania. Następnie zaprezentowane zostały podstawowe modele cyklu życia przedsięwzięć informatycznych, wraz z typologią i charakterystyką kierunków ewolucji me­todologii systemowego zarządzania owymi przedsięwzięciami. Autorzy posiłkują się w tym zakresie światowymi standardami ustanowionymi przez stowarzyszenia Project Manage­ment Institute (PMI) i International Project Management Association (IPMA).

W drugim rozdziale autorzy analizują zagadnienie efektywności informatyki, zarówno z perspektywy prakseologicznej, jak i ekonomicznej, oraz proefektywnościowe podejście do zarządzania efektywnością przedsięwzięć IT, szczególny nacisk kładąc na metodę wartości uzyskanej.

Kolejny rozdział został poświęcony omówieniu problemów związanych z pomiarem efek­tywności projektów IT. Autorzy omawiają cel i proces badania efektywności takich przed­sięwzięć. Zwracają uwagę na znaczący wpływ zarządzania ryzykiem w przedsięwzięciach informatycznych; charakteryzują metody pomiaru i oceny nakładów i efektów inwestycji IT oraz przeprowadzają klasyfikację metod wykorzystywanych do oceny efektywności.

Czwarty rozdział zawiera szeroką analizę metod służących do oceny efektywności pro­jektów IT. Przedstawione zostały tradycyjne metody oceny projektów inwestycyjnych, tj. sta­tyczne (okres zwrotu, księgowa stopa zwrotu) i dynamiczne (NPV, IRR, zdyskontowany okres zwrotu), oraz nowe, dedykowane do obszaru IT, tj. analiza pełnych kosztów posiadania infor­matyki, metoda całkowitego wpływu ekonomicznego, ekonomiki informacji, oczekiwanej wartości informacji, i inne.

W ostatnim rozdziale autorzy przedstawili wyniki badań empirycznych obejmujących analizę szeregu projektów IT. Przykłady obejmują szacowanie nakładów projektu IT poprzez analizę oferty rynkowej metodami kosztów celu, użycie metody wartości uzyskanej do mo­nitorowania kosztów i efektów przedsięwzięcia podczas jego realizacji; ocenę efektywności inicjowanego przedsięwzięcia integracyjnego oraz ocenę efektywności przedsięwzięcia in­formatycznego metodami finansowymi (tradycyjnymi i dedykowanymi), oraz jakościowy­mi.

Jako uzupełnienie, w załącznikach zamieszczono szereg praktycznych wskazówek i na­rzędzi, przydatnych w trakcie przeprowadzania oceny efektywności inwestycji IT. Należą do nich m.in.: opis wybranych funkcji w arkuszu Excel, klasyfikacja kosztów w metodzie całko­witych kosztów posiadania informatyki, przykładowe miary w informatycznej karcie wyni­ków, czy też opis wybranych narzędzi komputerowego wspomagania zarządzania przedsię­wzięciami informatycznymi.

Wykorzystanie technologii informacyjnych w przedsiębiorstwach znajduje się już na ta­kim poziomie, że wymaga rutynowego stosowania oceny efektywności takich inwestycji. Co więcej, przenikanie IT przez prawie wszystkie obszary współczesnego przedsiębiorstwa oznacza, iż obecnie nie mamy już do czynienia z samodzielnymi inwestycjami IT - mówimy o inwestycjach biznesowych wykorzystujących IT (IT - enabled business investments). Powoli odchodzi się także od wdrażania rozwiązań IT - obecnie bardziej właściwym jest mówienie o wdrażaniu zmian w przedsiębiorstwie z wykorzystaniem IT (IT -enabled change). Ostatecz­nie wartość IT jest reprezentowana przez końcową korzyść biznesową (zarówno finansową, jak i niefinansową), oczekiwaną z inwestycji biznesowej wykorzystującej IT. W konsekwencji pojawia się potrzeba odpowiedniego nadzoru nad dostarczaniem wartości przez IT, którego zadaniem będzie optymalizowanie wartości z inwestycji biznesowych wykorzystujących IT, przy akceptowanym poziomie kosztów oraz akceptowanym poziomie ryzyka.

Recenzowana książka niewątpliwie odpowiada na to wyzwanie. Główną zaletą tej pracy jest kompleksowość. Dzięki szerokiemu omówieniu zagadnień oceny efektywności inwesty­cji IT czytelnik pozna metody pozwalające zmierzyć zarówno efekty finansowe, skupiające się na pomiarze przepływów pieniężnych będących efektem inwestycji, jak i niefinansowe, jakościowe, które trudno wycenić, ale które z kolei pozwalają uwzględniać oczekiwania wszystkich interesariuszy. Nie udało się jednak dokonać szerokiej praktycznej weryfikacji stosowania poszczególnych metod, co podkreślają sami autorzy. Przyczyną był głównie problem z dostępem do odpowiednich danych i ograniczenia dotyczące zakresu publiko­wania informacji narzucone przez firmy. Autorom udało się jednak opracować i zaprezento­wać kilka przykładów demonstrujących praktyczne wykorzystanie wybranych metod oceny efektywności inwestycji IT, w kilku projektach, co w oczywisty sposób podnosi atrakcyjność tej pozycji dla czytelnika.

Książka jest warta polecenia każdemu menedżerowi IT, a także studentom, słuchaczom studium podyplomowych oraz osobom, które w swojej pracy zawodowej lub naukowej zaj­mują się oceną efektywności inwestycji wykorzystujących technologie informacyjne.