Ukryta wartość przedsiębiorstwa

Książkę tę przeczytałem z dużą uwagą ze względu na to, że została napisana przez wybitnych znawców przedmiotu, oraz że należy do nielicznych polskich książek poświęconych bardzo istotnemu z punktu widzenia konkurencyjności przedsiębiorstwa tematowi, jakim jest kapitał intelektualny. Sięgałem po tę  książkę z nadzieją, że dowiem się z niej, co to jest kapitał intelektualny przedsiębiorstwa, jak jest on ważny, jak się go wycenia i co z niego wynika? Moje oczekiwania zostały zaspokojone.

Istnieje wiele definicji kapitału intelektualnego. W książce przedstawiono kilka z nich. Autorzy nie sformułowali własnej definicji, natomiast określili cechy charakterystyczne kapitału intelektualnego, dzięki którym lepiej można zrozumieć jego istotę, co jest cenniejsze. Zwrócili uwagę między innymi, że kapitał ten jest oparty na wiedzy; obejmuje wszystkie niewymierne elementy kształtujące różnicę między całkowitą wartością przedsiębiorstwa a jego wartością finansową; nie pasuje do tradycyjnego modelu rachunkowości. Należy jednak nadmienić, że nie każda wiedza jest kapitałem intelektualnym. Nabiera ona cech kapitału dopiero wtedy, gdy można ją przetworzyć i wykorzystać w celu osiągnięcia przez przedsiębiorstwo przewagi konkurencyjnej, która będzie duża i trwała.

Książka odróżnia się od innych książek poświęconych tej tematyce z uwagi na to, że autorzy na kapitał intelektualny patrzą przez pryzmat interesariuszy zewnętrznych i wewnętrznych przedsiębiorstwa. Do najważniejszych jej zalet można również zaliczyć:

• przedstawienie w sposób bardzo kompetentny przeglądu najnowszej literatury, zwłaszcza zagranicznej, dotyczącej omawianego problemu;
• umożliwienie praktycznego wykorzystania wiedzy w niej zawartej przez menedżerów przedsiębiorstw oraz ich interesariuszy;
• zobrazowanie wiedzy teoretycznej wieloma przykładami praktycznymi, które bardzo ułatwiają zrozumienie jej treści;
• opisanie światowych standardów wyceny kapitału intelektualnego;
• rozważania autorów o uwarunkowaniach, w jakich działają polskie przedsiębiorstwa;
• zaprezentowanie interesariuszom konkretnych narzędzi służących do pomiaru kapitału intelektualnego oraz sporządzania raportów o kapitale intelektualnym;
• przedstawienie wyników różnych użytecznych badań dotyczących omawianego problemu;
• wyjaśnianie wszystkich złożonych zagadnień w sposób bardzo przystępny. 

Autorzy zaproponowali bardzo interesujący trójwymiarowy model biznesowy przedsiębiorstwa. Jego trzy wymiary obejmują rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, wykorzystywane zasoby produkcyjne (aktywa materialne i niematerialne) oraz mechanizm generowania wartości. Zaletą tego modelu jest prostota, uwzględnienie najważniejszych kryteriów z punktu widzenia funkcjonowania i rozwoju przedsiębiorstwa oraz praktyczne jego zastosowanie.

Autorzy słusznie zauważają, że większość czynników konkurencyjności w nowoczesnym przedsiębiorstwie związanych jest z kapitałem intelektualnym. Dlatego też w polu zainteresowań menedżerów i interesariuszy powinna być analiza wartości i struktury kapitału intelektualnego. Z tych też powodów autorzy traktują kapitał intelektualny jako czynnik dynamizujący wzrost wartości rynkowej przedsiębiorstwa.

Bardzo cenne jest przedstawienie wzajemnych relacji i powiązań między aktywami materialnymi i aktywami niematerialnymi (kapitałem intelektualnym). Przedstawienie tych powiązań, niespotykane w innych książkach, jest bardzo trudne ze względu na ich złożoność. Natomiast autorzy przedstawili je w sposób bardzo przejrzysty i zrozumiały dla czytelnika.

Autorzy w sposób szczegółowy i krytyczny przedstawili różne metody pomiaru kapitału intelektualnego z perspektywy interesariuszy wewnętrznych, co ich zdaniem umożliwia zrozumienie wpływu aktywów niematerialnych na proces tworzenia wartości przedsiębiorstwa. Opisali konkretne wskaźniki, za pomocą których można mierzyć kapitał intelektualny przedsiębiorstwa i go interpretować. Dokonali analizy mocnych i słabych stron tych wskaźników. Słusznie zauważyli, że nie ma jednej najlepszej i uniwersalnej metody. Każde przedsiębiorstwo powinno opracować swoją metodę, która będzie uwzględniała jego strategię, rynek na którym działa oraz jego model biznesowy.

Książka zawiera też odpowiedź na pytanie: na jakie cechy informacji o kapitale intelektualnym przedsiębiorstwa zwracają uwagę poszczególne grupy interesariuszy? Zdaniem autorów, powinien istnieć system informacyjny zawierający dane o posiadanych aktywach niematerialnych, który w największym stopniu zaspokoiłby oczekiwania i wymagania różnych grup interesariuszy.

Bardzo interesujący rozdział dotyczy sporządzania raportów o kapitale intelektualnym dla interesariuszy zewnętrznych. Zgadzam się ze stanowiskiem autorów, że interesariuszom zewnętrznym, którzy chcą znać wartość przedsiębiorstwa, nie wystarczą tradycyjne raporty finansowe; muszą oni także otrzymać raporty o kapitale intelektualnym oraz o sposobie i efektywności jego wykorzystania.

Duże znaczenie dla interesariuszy zewnętrznych ma przedstawienie metod wyceny kapitału intelektualnego, które pozwolą im na wycenę kapitału dowolnego przedsiębiorstwa nawet przy ograniczonym dostępie do informacji. Zaprezentowano podstawowe metody stosowane na świecie. Zaletą ich jest to, że są proste w zastosowaniu i łatwe w interpretacji.

Interesująca i bardzo praktyczna jest część końcowa książki. Autorzy dokonali w niej wyceny kapitału intelektualnego trzech przedsiębiorstw działających według różnych modeli biznesowych; przedstawili próbę poszukiwania modeli biznesowych firmy Polfa Kutno S.A.; zaprezentowali, w jaki sposób można w polskich warunkach wykorzystać omówione w książce metody wyceny kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa, korzystając z informacji dostępnych w sprawozdaniach finansowych, jak i w bazach ogólnokrajowych, na przykład GUS.

Książka powinna znaleźć się w bibliotece profesjonalnego menedżera, właściciela przedsiębiorstwa, członków rad nadzorczych, inwestorów i analityków finansowych. Dlatego też zachęcam wszystkie osoby mające wpływ na zarządzanie przedsiębiorstwem do przeczytania tej książki. Na pewno nie będzie to czas stracony.

Stanisław Kasiewicz,  Waldemar Rogowski, Monika Kicińska
Kapitał intelektualny.  Spojrzenie z perspektywy interesariusza

Oficyna Wydawnicza, Kraków 2006, s. 288